14 Aralık 2012

'Meselen içeride, dışarıya bakma'


 Berlin Film Festivali'ndeki ödüllü dünya prömiyerinden sonra, 30'un üzerinde film festivalinde gösterilen 'Tepenin Ardı' nihayet vizyonda. Film gösterime girmeden salon sorunu yaşamış, vizyondaki tekelleşmenin gazabına uğramıştı. Son anda 14 salonda gösterileceği haberi gelse de böylesine önemli bir film için bu sayı ne kadar yeterli bilmiyoruz. Bildiğimiz bir şey var ki, Emin Alper'in ilk filmiyle son derece sağlam bir filme imza attığı.

Ailesiyle ve çevresiyle yaşadığı sorunlarla yüzleşmek yerine, tüm sorunların sorumlusu ilan edilebilecek bir düşman yaratan maço erkek kültürünün trajedisini anlatan filmi Emin Alper'den dinledik.

Film boyunca Tepenin Ardı’ndakileri görmüyoruz. Asıl mesele önümüzde, yanı başımızda mı? Tabii, düşmanı görünmez kılarak, düşman var mı yok mu şüphesini yaratmak nedenlerden birisi. Tepenin Ardı’nda birilerinin, Yörüklerin olduğuna dair somut işaretler var ama bunu filmde göstermeyerek hem tehdit duygusunu, paranoya hissini güçlendirmek istedik hem de önemli olan ‘orada birisinin olup olmadığı değil’ demek istedik.

Bir yandan ‘düşman yaratma’ süreci izliyoruz. Evet, çatışma halinde oldukları bir grup var ancak bu çatışmadan bir düşman çıkması ve bu düşmanın işlevi önemli. Bu düşman içerideki meseleleri görmemenin, üstünü örtmenin bir mazereti oluyor. Problemler, failler içeride olduğu halde dışarıya bakılıyor. Bunu yapan ana karakter Faik. Diğerleri de kendi suçları ve kabahatlerini saklamak için bu sürece işbirlikçi olarak katılıyorlar. Ve hep birlikte, hem pragmatik nedenlerle hem de buna inanarak düşman yaratıyorlar ve kendi problemlerini görünmez kılmaya çalışıyorlar.

2 Aralık 2012

Öldürmeyeceksin!


Gündem belli, sadece izliyoruz açlık grevlerini. Devlet de bizimle beraber izliyor. Durumu ‘zaten rejime ihtiyaçları var’ diyerek alay konusu haline getiren devlet büyükleri bile var, gerisini siz düşünün! Peki çözüm nerede? Ya da var mı? Yeni romanı 'O Muhteşem Hayatınız' okuyucuyla buluşan Oya Baydar’a kulak verdik:

Açlık grevleri sona erdi ama sorun ortada. Bu sürecin çözümünü nerede, nasıl görüyorsunuz?
Çözüm öncelikle insanî ve vicdanî bir dilin egemen olmasında. İktidarın, özellikle de Başbakan’ın dili insafsız, gaddar, aşağılayıcı olmakla kalmıyor, provokatif bir etki de yapıyor. Sadece iktidar partisi değil, bütün siyasal partiler ve yapılar uzlaşmaya dönük bir dil ve bakış sergilemeliler. Açlık grevindeki insanları aşağılamak yerine onların taleplerine kulak vermeli, bu haklı taleplerin hayata nasıl geçebileceği konusunda diyaloğa girmeliler. Belirleyici adım İmralı’ya avukat görüşünün sağlanmasıdır. Bu konuda inatlaşmanın akla ve hukuka dayandırılabilecek hiçbir nedeni yok. Asıl mesele, sorunu  gerçekten çözmek isteyip istemedikleri. Bazı Hükümet üyelerinin çözümden yana oldukları belli oluyor, ancak Tayyip Erdoğan’ın başını çektiği kanat sanki ölümler olsun diye bekler gibi.

Bu mesele sadece açlık grevine girenlerin talepleri doğrultusunda mı değerlendirilmeli sizce?
Açlık grevleri Kürt sorununun bütününden bağımsız değil. Evet, iddia ettikleri gibi siyasal amaçlı  eylemler. Ama bu siyasal denilen eylemin amacı Kürt halkının gaspedilmiş haklarının en doğal ve tartışmasız olan birkaçının iadesinden ibaret. Kürt sorunu sadece bu talepler üzerinden değerlendirilemez kuşkusuz. Yine de haklı taleplerin yerine getirileceğine dair lafta kalmayan adımlar, büyük sorunun çözümüne doğru ilerleme sağlar.

İşin bir de öteki yanı var: Kürt siyasal hareketinin ve tutuklularının talepleri, karşısında tepkisel bir Türk cephesi buluyor. Sorunun çözümünün düğümü tam da burada zaten. Türk milliyetçiliği yıllardır süren savaş ortamında daha da pekişti, derinleşti. Ancak intikamcı milliyetçi söylemin yaygınlaşmasında siyasilerin payını da unutmayalım. Hele de son dönemlerde, Türk milliyetçiliğini yatıştırmak, barış ve kardeşliği yüceltmek, kitleleri sakinleştirmek yerine, geçmişte 1990’ların en zor günlerinde bile kullanılmayan savaşçı ve provokatif bir dil kullanılıyor, kitleler kin ve düşmanlığa teşvik ediliyor.

3 Kasım 2012

Unut ve yerine başka bir şey koy

‘İki Dil Bir Bavul’ gibi ‘Babamın Sesi’ de hakkında konuşulan ve etrafında dönen tartışmalarla kendini yeniden var etmeyi becerebilen bir film. Her ikisi de küçük bir hikayeden böylesi devasa bir soruna/sorunlara dair yeni ya da önümüzde durduğu halde görmekten kaçındığımız bir kapı açmayı beceriyor.


‘Babamın Sesi’nde Maraş Katliamı’ndan etkilenen Kürt-Alevi bir ailenin hikayesini anlatan Orhan Eskiköy ve Zeynel Doğan, gerçek ses kayıtlarından ‘gerçek’ bir film çıkarmayı başarıyor. Geride kalanların travmasını anlamaya çalıştığı gibi ülkenin ‘kirli’ tarihi ve asimilasyon politikasını büyük sözler etmeden hikayeleştirebiliyorlar. Eskiköy ve Doğan’la ses’leri, filmi, geçmişi ve gündemi konuştuk:

Önce filme dönüşen bu ses kayıtlarından başlayabilir miyiz?
Zeynel Doğan: Babam yurtdışına gittiği zaman uzun süre gelmiyordu. O zaman bizde okur yazarlık yoktu. Babam için de mektup 2-3 yıllık süreyi giderebilecek bir malzeme değildi zaten. Bizde de yazabilecek okuyabilecek hiç kimse yoktu. Telefon da yoktu. O zaman otururduk teybin başına, annem bizi konuştururdu. Herkes bir şeyler doldururdu. Babam da bizim için bir şey hazırlar, cevaben o kaseti gönderirdi. Biz hep o kasetleri dinlerdik. Sonradan öğrendim ki, kaset, o dönem bir nevi iletişim aracı olarak kullanılmış.

Annem o kasetleri titizlikle sakladı. 4-5 yılda bütün kasetler kayboldu, yakıldı, atıldı. Telefon geldi çünkü ama annem sakladı. Ben de dinliyordum ama elimde 2 kaset vardı. Bunun önemli özel bir şey olduğunu hissettim ve ne yapabilirim diye düşündüm. O sıralar Özgür (Doğan) ve Orhan İki Dil Bir Bavul için Diyarbakır’a gidip geliyorlardı. Konuştuk, projemi anlattım. Heyecanla dinlediler. Sesleri dinledikten sonra daha ciddi tartışmaya başladık. İlk önce belgesel üzerinden gidecektik. Ama bunun daha fazla şey söyleyebileceğine dair bir fikri vardı Orhan’ın. ‘’Kurmaca katarsak daha güçlü bir şey olabilir’’ dedi. 

Orhan Eskiköy: Benim kişisel olarak şöyle bir problemim var. Hafızam çok kötü. Ailemin hafızası çok kötü. Dedemden öncesini bilmiyoruz. Hiçbir şey aktarılmamış, hiçbir şey konuşulmuyor. Kafamda hep soru işaretiydi o hafıza meselesi. Bir de gündelik yaşamda konuşulur hani ‘belleksiz bir toplumuz’ diye. Meselelerin üzerini kapatmışız. Sivas, Çorum, Kanlı 1 Mayıs… Hiçbirini konuşmuyoruz, hatırlamıyoruz. Benim babam da işçiydi Libya’da. Hiçbir şey yok, mektup, fotoğraf yok. Kayıp bir 2,5 yılımız var. Babam eve döndüğünde kızkardeşim ona baba demedi. Çünkü baba yoktu. Benim kişisel olarak Zeynel’in hikayesine öykünmem olabilir. ‘’Şunu şöyle yapın, bunu böyle yapın’’ demesi, sanki hükmü geçecekmiş gibi babalık yapıyor olması çok hoşuma gitti. Bir anda parçalar birleşti, özellikle İki Dil Bir Bavul’u çekerken çocukların yetişkin hali gözümün önünde canlandı. Dili yasaklanmış bir çocuk büyüyor ve dağa kadar gidiyor. Bu parçaların birleşmesi bende büyük bir heyecan yarattı ve meseleye girdik

2 Kasım 2012

‘Bu ülkede hava yastığımız yok’


Bu kez ‘’Fuhuş istemiyoruz’’ diyen bir gup başroldeydi. Hedeflerinde translar vardı. Onlar istemedikleri her şeyi, herkesi yok etmekle kendilerini mükellef hissediyorlar. Semtlerini, şehirlerini, daha doğrusu ülkelerini temizlemek istiyorlar. ‘’PKK'yla savaştığımız gibi travestilerle de savaşır, sizi buradan yollarız" demişler. Ne kadar da güzel özetlemişler! Tüm mesele bu aslında.

Her ay en az bir linç vakası patlıyor bu ülkede. Ne de olsa devlet de sevmiyor ‘öteki’leri. Bakanlar, milletvekilleri, bürokratlar, gazeteciler, köşe yazarları... Herkes rahatlıkla nefret suçu işleyebiliyor. Dokunulmayacak şeyler var bir de düzeltilmesi, ehlileştirilmesi, asimile edilmesi gereken ‘öteki’ler var. Normalde kaostur tüm bu yaşananların özeti ama bu ülkenin sıradan rutini maalesef.Okuyup, izleyip geçiyoruz. O yüzden de gündem hep aynı. Bu ay değişmeyen gündemi, yani linç kültürünü Ahmet Büke’yle konuştuk:

Her ay linç haberi eksik olmuyor gündemden. Son olarak Avcılar’da translar linç edilmek istendi. Linç kültürünü toplumumuzun parçası olarak görebilir miyiz?
Bize özgü bir durum değil sanırım. Farklı olana, ötekine duyulan korku ve nefretin kökeni çok derinlerde. Ama galiba bizde bunun bir itibarı var. Linci başlatan, katılan bundan utanmıyor. Aksine bu eylemi ona bir kimlik de sağlıyor kimi zaman. Ahlakı kurtaran, mahalleyi savunan, devleti, ülkeyi sahiplenen aslan parçası oluyor.

Bu ahlak polisliğinin azalmadan devam etmesinde, bunun devlet nezdinde de destek bulmasının ne kadar etkisi var?
İşte buna en son tüy diken de bu mevzunun bizim siyasetimizde yeri ve zamanına göre bir kamu vazifesi sayılması. Göstermelik de olsa yürüyen hukukun kimi zaman tamamen devreden çıkarılması bekamız için ihtiyaç oluveriyor. “Sivil savunma” konusu mühim. Kuvvetler zinde olmalı. Nefret suçu konusunun bu kadar ağırdan alınması, evelenmesi gevelenmesi cahillikten kaynaklanmıyor ya.

10 Ekim 2012

’Bir mezarlığın üzerine ev kuramazsınız’

‘’Bir mezarlığın üzerine ev kuramazsınız’’ diyor Şebnem İşigüzel. Bu topraklar için özetle durum bu aslında ama devletin hiç de umurunda olmadığını biliyoruz. Yüzyıllık sorunlara yenilerini ekleyerek yaşatıyor bizleri devlet, sağolsun! ‘’Devlet evimize, yatağımıza kadar girdi’’ klişesi çoktan eskidi bile. Her ay yeni meseleler kapıda. Ve hepsi aynı yere çıkıyor maalesef… Yazar Şebnem İşigüzel ile hızına yetişemediğimiz gündemi konuştuk:


Sizin de çocuğunuz olduğu için sormak istiyorum; Kürtaj yasağı ve 4+4+4, 66 ay meselesi başta olmak üzere eğitim politikaları üzerine ne düşünüyorsunuz?
Kürtaj bireyi ilgilendirir. Bireyi ilgilendiren bir konuda devletin söz sahibi olması elbette dayatmadır. Eğitimde 66 ay meselesinde de benzer şey söz konusu.  Toplumda tartışmaya açmadan kararı alınıverdi. Siyaset ne zaman halk adına yapılacak merak ediyorum doğrusu. Çocukları zorla okula göndermek ciddi bir dayatma. Alt yapı hazır olmadığı için ailelerin endişeleri olabilir. Bu aileleri doktor raporu peşinde koşma mecburiyetinde bırakmak, insanları mutsuz edip açmaza sürüklemek siyasetin ve devletin uyguladığı bir nevii psikolojik şiddet oluyor.

Bu politikaları muhafazakarlık çerçevesinde görmek yanlış veya eksik olur mu? Ve bir toplum tasarımından bahsetmek abartılı mı olur?
Elbette bizler siyasette yaz-boz, deniyoruz-görüyoruz durumuna çok alışığız. Ama elbette bu işin, bu uygulamanın mühendislik bir hesaplaması olabilir. Hep halkın %50’si böyle istiyor deniliyor. Peki bunu istemeyen %50 niye dikkate alınmıyor ? Ben bu ülkede kız çocuklarının baş örtüleriyle üniversiteye girememelerine de karşıydım. O çocuklara yapılan faşizmdi. Şimdiki kimi dayatmaların da bundan farkı yok. İntikam almak çirkin ve uygunsuz bir tanım olacak ama valla yerine koyacak başka bir şey de bulamıyorum. Sanki şimdi birileri intikam alıyor. Bence intikam siyaseti değil balkon siyaseti yapılmalı. Herkesi içine alan kararlar ve uygulamalar gerekiyor. 

5 Ekim 2012

Zamanı değiştiren performanslar

Dot'un yeni oyunu Sarı Ay'da yönetmen Pınar Töre ve oyuncular, 4 sandalye ve 1 şapkayla harikalar yaratıyorlar. Zamanı, mekanı ve en çok da seyircinin algısını değiştirmeyi başarıyorlar.


 Dot'u tekrar tekrar anlatmaya gerek yok elbette ama her yeni oyunlarının çıkışında Dot'un kimliği ve dünyası üzerine konuşurken son cümlede 'iyi ki varlar' demekten alıkoyamıyoruz kendimizi. Yeni oyunları 'Sarı Ay' da seyirciyi affalatacak türden...

Lee Macalinden, şapkası ve sessiz Leila Suleiman'ın hikayesi Sarı Ay. Kendilerinden, çevresindekilerden kaçan, kaçtıkça kendini bulan kayıp bir kuşağın hikayesi.

Bedensel dile dayalı oyunda oyuncular sadece 1 şapka ve 4 sandalye ile devasa bir görsellik yaratıyorlar. Hızına yetişemediğimiz kısa paslarla her sahnede kafamıza an'lar kazıyorlar. Oyuncular adeta dekorun kendisi haline geliyor. Zaten böyle bir paslaşmadan geriye mest olmuş zihinlerimiz kalıyor.

İlk yönetmenlik denemesinde müthiş bir işe imza atan Pınar Töre'ye oyunun kodlarını sorduk. Biz aradan çekiliyoruz, yönetmen konuşuyor:

‘’Başlangıç’’
Daha önce yönetmenlik yapmadığım için ‘‘hemen kafamda bir oyun canlandı ve bunun böyle olmasını istedim, hemen sahneye koydum’’ gibi bir şey diyemem. Böyle bir süreç olmadı. An’lar vardı kafamda, oyundan belli bölümleri net görüyordum kafamda. Ve her zaman fiziksellik vardı kafamda. Süpernova’yı yaptığımız dönemde bedenle çalıştığımız için bende yer etmişti ve çok zevk almıştım bedeni kullanarak hikaye anlatmaktan. Yine Sarı Ay’da da kafamda net olan sahneler vardı, göle atlama sahnesi gibi. Bu çok netti. Daha sonradan oyunun anlatım üslubunu dramaturg çalışmayla çözdüğümüzde diğer sahneler de belirmeye başladı. Yani bir anda olmadı. Zaman aldı. 

4 Ekim 2012

Buraya çöp dökmek serbest!

Televizyonda, gazetelerde sürekli tekrar eden haberler var. Koca puntolarla değil elbette, çok rahatsız etmeyecek şekilde, yani etkisizce okunup geçilecek haberler. Karadeniz’den buralara uğrayan ve bu tarife uyan haberlerin de ne olduğunu biliyoruz. Yeni yapılanmalar, ihaleler, dönüşümler dersek daha fazla bir şey söylemeye gerek kalmaz herhalde.


Cennetteki Çöplük’ün Altın Koza Film Festivali’ndeki prömiyeri sırasında belgeselin kameramanlığını yapan Bünyamin Seyrekbasan ve ailesi Fatih Akın’a birçok sebepten teşekkür etti ama altını çizdiler, '‘en önemlisi de sözünü tuttuğu için teşekkür ederiz’’ dediler. Fatih Akın’ın sözünü tutmasının önemi büyük... Her gün çevremizde, her şehirde olup biteni izlediğimiz/ izlemek zorunda bırakıldığımız bir dönemdeyiz. Karadeniz de bundan mahrum kalmıyor. Hatta güzelliğiyle fazladan dikkat bile çekiyor!

Akın’ın memleketi olan Çamburnu da ‘kirli politikalar’dan nasibini almış Belde, 2007 yılında çöp
depolama merkezi yapılmış ve orada yaşayanlara verilen taahhütler ve sözler de tutulmamış pek tabii ki. Belgesel 2007 ile 2012 arası köy halkının bu çöplüğe karşı verdiği mücadeleyi anlatıyor.

23 Eylül 2012

Babamın Sesi ve televizyondaki ses

Orhan Eskiköy ve Zeynel Doğan'la Altın Koza sırasında konuştuğumuzda anlatmışlardı; Adana’daki gala sonrası bir izleyici ‘’Bu ülkede herkes Türk’tür’’ minvalinde bir şeyler söylemiş. Sonuçta çok duyduğumuz ama 'Babamın Sesi'nden sonra kurulması muhtemel olmayan bir cümle olduğu için biraz garipsemiştim... Dağlara, taşlara yazılmış bu sloganı çocukluğumuzdan beri aklımıza kazıyorlar ama yine de merak ettim, böyle bir filmin ardından hatırlatma/ hatırlama ihtiyacı nereden doğmuştu acaba?


‘Babamın Sesi’ En İyi Film ödülünü aldıktan sonra Twitter’da bir sinema yazarı bu merakımı giderdi sağ olsun: ‘’Tuttular En İyi Film ödülünü vatan evlatlarını şehit eden zihniyete destek olan filme verdiler… Ulusal yarışmalara Türkçeyi altyazılı olarak kullanan filmler ve belgeseller katılmamalı…’’ Daha fazlasını da yazdı ama manşetler böyle. Nereden baksanız tutamayacağınız bir açıklama. Böyle açıklamaları bakan, milletvekilli ya da yerel kahramanlardan duymaya alışığız aslında, mesela İdris Naim Şahin’e çok yakışırdı. Ya da bu filmi izlemeyenlere yakışırdı bu sözler. Çünkü, filmi izleyip böyle bir çıkarım yapmak için anlamamak için çabanız ve ‘Türklük’ üzerine kurulu dünya görüşünüz olması lazım.

Babamın Sesi (Ve İki Dil Bir Bavul) bu ülkenin geçmişine ve bugününe slogan atmadan, ajitasyon yapmadan, büyük sözler söylemeden bakmayı, gerçeğin kendisini sinemaya dönüştürmeye çalışıyor. Beğenir beğenmezseniz, eleştirirsiniz, size kalmış ancak filmin meselesini dahi anlamayıp kuru milliyetçilikle bu açıklamaları yapıyorsanız bunun adına sinema eleştirmenliği, yazarlık demek zorlaşır. Bu bakış açısının sonunun nerelere gittiğine yüzlerce kez tanık olduk.


21 Eylül 2012

'Bildiğimiz bir dünyada yaşamıyoruz artık'

Araf'ta hayatı döngülere hapsolmuş iki gencin hikayesini anlatan Yeşim Ustaoğlu ile Araf'ta kalan hayatları konuştum...


Araf’ta kalmak yerine filmdeki karakterlerin Araf’ın içine doğduklarını söyleyebilir miyiz? Çok doğru. Araf’ta kaldıkları yere doğmuşlar ki, oradan çıkamıyorlar. Bu hayatları kendimiz tercih etmiyoruz. Doğduğumuz yeri de. Bu çocukların yaşadıkları yer, tercihleri, süre giden hayatları, koyamadıkları perspektif, beklentileri, o bekleyiş hali - mekanlar da dahil - bütün bu döngülere baktığımız zaman, o Araf döngüsünü görüyoruz.

Araf’ta kalmalarını devam ettiren şey bir yandan da o beklentiler diyebilir miyiz? Diyebiliriz herhalde. Aslında çok iyi bildiğimiz bir dünyada yaşamıyoruz artık. Öyle bir döngünün içindeyiz ki, hakim değiliz. Her şeyin çok hızlı değiştiği, değişemediği, sıkışmışlık halinin hakim olduğu, vizyon tutamadığımız bir döngü. Hele Zehra ve Olgun gibi sıkışmışlık içinde yaşayan, kalakalmış hayatlara baktığımızda önlerinde hedef koymak konusunda daha sert bir toplum olduğunu görüyoruz. Bu hakimiyetsizlik bütün dünya için geçerli. 

İkisinin de – ve çevresindekilerin - hayatında belli rutinler var. İşleri, vardiyaları, aileleri gibi. Diğer yandan da o rutine eklemlenen hayalleri ve televizyonda izlediği programlar. Daha büyük bir ufuk kuramıyorlar. ‘Ben şöyle bir mesleği seçeyim’ gibi. Gitme olgusu içinde bile bu bakış yok. En cesur olanı Zehra ama onun gitme fikrinin içinde bile yok. Olamayacağını biliyorsunuz; ‘şöyle okuyayım’, ‘böyle becereyim’ diyemeyeceğini. Birçok başka genç için ihtimal olan şeyin bu çocuk için geçerli olmadığını, o yüzden hayalini televizyondan devşirdiğini görüyoruz. Öteki de yarışmadan para kazanırsa bir şeylerin değişebileceğini, para kazanacağını, sınıf atlayacağını düşünüyor. Ufuk değiştirmeyi beceremiyor.

Bu korkutucu dünyanın parçasısınız


Adım başı karşımızda. Dev binalar, gökdelenler, AVM’ler, kısaca nefes alamadığımız her yer. Yetmiyor tabii, Billboard’lar, televizyon reklamları, boy boy gazete ilanları üzerimize üzerimize geliyor. Bu modern dünyaya ayak uyduramayanlardansanız eğer bu kabusun altında eziliyorsunuz demektir. Terry Gilliam’ın ‘Brazil’ini hatırlamak işten bile değil. 1985 yapımı filmde Sam Lowry, sadece kapitalizmden, baskıcı rejimden, bürokrasiden kaçmaz. Modernizmi ayakta tutan, bitmek bilmeyen o dev binalardan da uzaklaşmaya çalışır. Yaşanacak tek yer hayallerdir. Filmlerdeki modern distopyalardan ne kadar uzaktayız tartışılır ancak yaşadığımız ülke modern bile olamayan taş yığınlarına doymak bilmiyor. ‘’İmajlar, reklamlar ve reklamcılığın bir dalı olan politika gibi sayısız kurgular arasında yaşadığımızı’’ söyleyen J. G. Ballard’ın yarattığı gerçekliği yaşayarak tecrube ediyoruz, ne mutlu bize!

Ve şimdi Ballard’ın Gökdelen’i güzel (!) bir zamanlamayla Türkçede. Her şeyi içinde olan bir gökdelen; süpermarketi, alışveriş merkezi, havuzu, bankası... Yok yok. Zaten bunun için tasarlanmıyorlar mı? Olanaklarıyla göz kamaştırsın, lüks, güvenli huzurlu bir ortam sunsun. Aynı reklamlardaki gibi! Ballard, bir kez daha yaşadığımız dünyanın hiç de öyle bize anlatıldığı gibi olmadığını gösteriyor ‘Gökdelen’de. Gökdelenler üzerinden toplumun panoramasını çiziyor, en kuytu köşelerine kadar didik didik ediyor.
  
İki bin kişinin yaşadığı Gökdelen sınıfsal tabakalardan oluşuyor. Her geçen gün sınıflar arasındaki nefret savaşa dönüşüyor. Üst, orta ve alt sınıf arasındaki mücadele elbette meydanlarda değil asansörde, merdivenlerde, alışveriş merkezinde yaşanıyor. Gökdelen bir yandan kendi insanını yaratırken bir yandan da yaşayanların dönüşümünü sağlıyor. ‘’Mahremiyet ihtiyacı asgari düzeyde kalan, nötr atmosferde gelişkin bir makine ırkı gibi serpilen, soğukkanlı, duygusuz bir kişilik yaratıyordu.’’ Her şeye karar veren kesim adı üstünde ‘egemen sakinler’. Onların şarap şişeleri ‘aşağıdakiler’in kafalarında, balkonlarında, arabalarında patlıyor. Hiç sorun değil. Düzen böyle. Kaos çıktığında bile şarap şişeleri, boş bira kutuları gideceği yeri biliyor. O partiler niye yapılıyor, alttakiler niye aşağılanıyor sanıyorsunuz?

1 Eylül 2012

Siz Zombiler

7 yıl önce bir köşe yazısı sayesinde haberim olmuştu Robert Heinlein'ın o müthiş öyküsü 'All You Zombies'ten. Fazlasıyla sarsıcı ve etkileyici(ydi). Öykünün bakış açısı, kafa karıştırıcı derinliği, anlatıcı-anlatılan farkını yok sayması, zihin açıcı finali/finalsiz sonu ... Ki, okuduğum sadece kısa bir özetiydi. Evde arka arkaya birkaç 'zamanda yolculuk' filmi izleyince aklıma düştü yine. Buraya da koymak istedim. Öykünün - ilk okuduğum hali - Türkçeleştirilmiş kısa özeti ve orijinali (İngilizce) aşağıda:

Siz Zombiler
''Bir adam bara gelir ve barmenle sohbet etmeye başlar ve kendisini 'Evlenmemiş anne' olarak tanımlar. Barmen meraklanınca anlatır...

Kendisi bir kız çocuğu olarak dünyaya gelmiş ve doğumdan hemen sonra bir yetimhanenin önüne bırakılmıştır. O yüzden genç bir kızken kendi kendine söz vermiştir, 'Bir gün bir çocuğum olursa asla onu terk etmeyeceğim' diye. Ama bir gün karşısına bir adam çıkmış ve onu kandırmıştır, adamla beraber olmuş ve hamile kalmıştır ve bu arada adam da ortadan kaybolmuştur.

Doğum çok ama çok zorlu geçmiş, sonunda bir kızı olmuştur. Doğumu gerçekleştiren doktorlar, başta rahmi ve yumurtalıkları olmak üzere bütün üreme organlarını aşırı tahribattan ötürü almak zorunda kalmış ve bu arada onun vücudunun içinde erkek organları da taşıdığını görmüş ve onu bir erkeğe çevirmişlerdir.
O hastanede iyileşmeyi beklerken bebeği hastaneden çalınmıştır... O gün bugün sokaklarda sarhoş biçimde dolaşmaktadır...

13 Ağustos 2012

'Birey olmak günahkâr olmak gibi'

Nedir bu ‘halkın hassasiyeti’ mevzusu? Devlet bir şeyi yasakladığında mutlaka karşımıza çıkıyor. Peki, kimleri kapsıyor bu hassas halk? Neden sadece belli bir kesimin hassasiyetleri dikkate alınıyor? Kitap, dergi satışı yapan D&R mağazaları da Bir+Bir dergisini yasakladığında müşterilerinin hassasiyetinden bahsetmişti. O zaman da sormuştuk ‘nedir bu hassasiyet’ diye. Sonrasında hiç azalmadan sürekli gündemimize düştü yasaklar ve hasssasiyet; başka dergiler, kitaplar, filmler, diziler... Parkta sevgiliyle ele ele tutuşmaktan kürtaja kadar uzun bir liste maalesef... Hassas halkın rahatsız olduğu şeyler bitmiyordu, bitmedi de çünkü. Bu kez de One Love’da karşımızdaydı. Alkol yasağının ucu aynı yere çıktı, başka türlüsü beklenemezdi zaten.


Ve hep aynı şeylerden bahsedip duruyoruz. Sürekli tekrar. Yapacak bir şey yok, gündem sağ olsun. Peki, birey olarak varolmak neden bu kadar zorlaştı? Devamlı ne yapmamız gerektiğini söyleyen politikacılar, yasalar, yasaklar ve diğer yandan –nedense - kimseyi rahatsız etmeyen kentsel dönüşüm politikaları, TOKİ reklamları ve daha çok kâr mantığında boğulurken anlam veremediğimiz bu gündemi Hakan Bıçakçı’yla konuştuk:

Her ay mutlaka yeni bir sansür, yasak gündeme düşüyor. Gerekçe olarak da genellikle 'halkın hassasiyeti' gösteriliyor. Bu nasıl bir 'halk'tır ve kimler dahil bu halka?
‘Halkın hassasiyeti’ demokratik bir söylem gibi sunulsa da, günümüz koşullarında özgürlükleri kısıtlamanın sloganı haline gelmiş durumda. Bireysel hakları yok eden, azınlıkları ötekileştiren, mahalle baskısını resmileştiren bir formül adeta… Üstelik bu tanımda kullanılan ‘halk’ı kimlerin temsil ettiği duruma göre değişebiliyor. Yani burada tutarsız ve ikiyüzlü bir tutum var. Örneğin kentsel dönüşüm gibi olaylarda aynı ‘halk’ın uğradığı haksızlık ortada. Yine de kimse hassasiyetten bahsetmiyor. Bir de şu bir çelişki değil mi: Halkın hassasiyeti halkın özgürlüğüne engel oluyor. Demokratik ve çatışmasız bir yönetim için çoğunluğun değil, çoğulculuğun desteklemesi gerekir.    

10 Ağustos 2012

Twitter ya da Zion

Twitter'da siyasi haberler, yazılar paylaşıyoruz. Kötü şeylere lanet ediyoruz. Muhalif oluyoruz, içimizi rahatlatıyoruz. Gerçek ise yanımızdan akıp geçiyor. O 140 karakterde müthiş şeyler oluyor, tahayyül edemeyeceğimiz bir paylaşım var elbette ama siyasi nutukların vardığı nokta bir bilimkurgu karesi gibi... Beyaz bir ekran ya da bomboş uçsuz bucaksız bir çöl. Rakamlar, harfler arasında yalnız bir karakter.


Her cümlesi zihin açan Jean Baudrillard yaşasaydı Twitter üzerine güzelce döktürürdü... Gerçi, yazdıkları da yeter, yeni bir çözümleme yapmaya gerek bile yok ancak ilham verdiği filmlerden Matrix üçlemesinde (kendisi bu Hollywood yapımını önemsemez bile orası ayrı konu) isyancıların/muhaliflerin şehri olan Zion, fena halde Twitter'ı hatırlatıyor. Zion, direnişçilerin, isyancıların, sistemi değiştirmek isteyenlerin şehridir. Dünya yok olmuş, bir yalanla, simülasyonla yaşarken, gerçeğin farkında olan bir grup insan buna karşı koymaya çalışır. Fakat, Mimar'ın sözleri her şeyi yıkar; o isyanlar, karşı koymalar, o savaş sistemin bir parçasıdır. Sistem, her şey kusursuz olarak kurulduğunda çöker çünkü. Herkesin uyutulduğu sistem ayakta kalamaz. Yeniden yapılır, doğrusu bulunana kadar altı defa yıkılıp, yeniden kurulur. İnsanın içinde 'karşı olma' dürtüsü vardır ve sistemin buna izin vermesi gerekir. Ama küçük bir yere hapsederek. Zion bunun için yaratılmıştır. Zion sistem için gereklidir.

Zion benzetmesi zorlama ya da ağır gelebilir ama Türkiye'nin apolitik evrimleşme süreci düşünüldüğünde çoğu kullanıcı için sosyal medya kullanımının belirli şablonlara sıkıştığı ve 'gerçek'ten, sokaktan, samimiyetten uzak olduğu rahatlıkla söylenebilir.

‘’… 700 Facebook arkadaşı, 30 Twitter takipçisi ve blogumun kim bilir kaç okuru… Büyük çoğunluğu da Toronto’da yaşıyor. Peki davetime kaç kişi geldi? Bir. Bir. Bu nasıl olabilir? Muhtemelen herhangi bir bara girip yan masadakilere içki ısmarlasam daha fazla insanla tanışırdım.’’


27 Temmuz 2012

Gotham'a adalet gelir mi?

‘The Dark Knight’ta adaletin, doğruluğun simgesi Harvey Dent bir suçluya dönüştüğünde Joker’in ağzından çıkan her cümle de bir kat daha anlamlı hale gelmişti. Gotham’da yozlaşma ve sosyal adaletsizlik varken kötülüğün iyiliğin karşısına konulacak kadar basit bir şey olmadığını simgelemişti Joker. Kaos istemişti çünkü şehir (dünya) çoktan çürümüştü. O yüzden Batman’in kahramanlığı yerine Joker’in nedensiz şiddetinin temeli daha sağlamdı çünkü suçlular olmasa da Gotham’da adalet yoktu.




Joker yere çakılırken bile gülecek kadar kaçık, dev para yığınını bir çırpıda benzin dökerek yakacak kadar anarşist bir karakter olarak geçti sinema tarihine. Bir ‘kötü’den öte filmin/ve üçlemenin temelini oluşturan karanlığı ve karşıtlığı yaratan bir başkaldırıyı simgeliyordu. Üçlemenin son bölümü ‘The Dark Knight Rises’ı da bu karşıtlık üzerinden incelemek üçlemenin genel resmini görmemize yarayabilir.

İkinci filmin sonunda bir suçluya (Two Face) dönüşen Harvey Dent’in suçlarını üstlenen Batman, seyircinin gözünde kahraman kalmaya devam etse de hikaye açısından bakıldığında; polis köpeklerinden kaçan bir Batman imgesi o kahramanlığı yıkan bir kare olarak hala geçerliliğini koruyor. Joker’in tam tersine insanların içindeki iyiliğe inanan Batman, Harvey Dent’in simge bir isim olarak kalmasını sağlıyor belki ama Gotham halkı bilmese de seyirci biliyor ki; o inanç yalan üzerine kurulu. Ve o inanç Gotham’ın temeli üç film boyunca… 

19 Temmuz 2012

Büyük cellatlar

Express dergisi yıllar önce Yılmaz Güney'in 'Büyük Cellatlar' filmini arka kapağa taşıyarak Türkiye'nin 'büyük cellatları'ndan bir kısmını sıralamıştı. Fazla açıklamaya gerek yoktu, filmden kare çok şey anlatıyordu. O isimleri bir arada görmek yeterince manidardı zaten. Medyanın, televizyonun kirli yüzleri, nefret suçunu meslek haline getirenler, Genelkurmay'ın/şimdi hükümetin sözcüleri, kirli manşetlere imza atanlar, karakter aşınmasında çığır açanlar hepsi bir aradaydı.



Şimdi o muhteşem kapağı hatırlamak/hatırlatmak şart oldu. Malum gündem hiç değişmiyor, hatta bazı karakterler de. Yenileri ekleniyor, oyun devam ediyor. O yüzden toplu bir fotoğraf çekmek iyi geliyor insana.  Express başladı, gerisi gelir nasılsa:

İdris Naim Şahin, Melih Gökçek, Mehmet Ağar, Engin Ardıç, Emre Aköz, Hilal Kaplan, Markar Esayan, Nihal Bengisu Karaca, Haşmet Babaoğlu, İbrahim Karagül, Fatih Altaylı, Yiğit Bulut,Yıldırım Demirören, Ali Koç, Erman Toroğlu, Rasim Ozan Kütahyalı, Fatih Terim, Emre Belözoğlu, Hıncal Uluç, Nazlı Ilıcak, Güneri Civaoğlu, Sinan Çetin, Kenan Evren, Süleyman Demirel, Ertuğrul Özkök, Yılmaz Özdil, Korkut Eken, Ali Ağaoğlu, İzzet Çapa, İsmail Türüt, Reha Muhtar, Ali Murat Güven, Ercan Saatçi, Celalettin Cerrah, Hüseyin Avni Mutlu, Akit, habervaktim, Milli Gazete, Yeni Şafak, ''Fetullah Gülen Hoca Efendi'' diye eğilenler, Osman Pamukoğlu, Hakan Şükür, Mümtazer Türköne, Sinan Engin, Faruk Aksoy, Turgut Özakman, Mehmet Kamış, Mehmet Baransu, Nagehan Alçı, Erdoğan Bayraktar, Taha Akyol, Salih Memecan, Ali Sürmeli, Oğuz Haksever, Hilmi Yavuz, Metehan Demir, Akif Beki ...

16 Temmuz 2012

Hassasiyet çağı

Devamlı karşımıza çıkan 'halkın hassasiyeti' yalanı nedir? D&R, Bir+Bir dergisini yasakladığında da, Ölüm Pornosu, Yumuşak Makine gibi kitaplara dava açıldığında da önümüze sürülen bu yalandan ömür boyu kurtulamayacağız galiba. Neden bu kadar güçlü ve geçerli bir gerekçe olduğu gerçeği bir yana asıl mesele, kim bu 'hassas halk'ı temsil ediyor? Neden biz içerisinde değiliz bu halkın? O 'zararlı' yayınları okumak isteyenlerin hassasiyeti neden önemli değil? Cevabı biliyoruz tabii ki. Uzun bir süredir herkesin bildiği şeyleri tekrar edip duruyoruz zaten. Ve yine bilinen bir gerçeği kabul etmek gerekiyor artık. Herkesin muhafazakar alanları sorunun merkezinde ve kendi alanlarımız dışındakilere de gözümüz kapalı. (twitter muhalifliğimizi saymazsak)


Fotoğraftaki çocuk nereye koşuyor bilmiyoruz aslında? Neyden kaçıyor? Kendi ülkesinde yaşadığı böyle bir an hafızasından çıkar mı bir daha? Artık, nasıl yaşadığı toprakları sevebilecek? 3-4 ay önce çekilmiş bir fotoğraf ama ülkenin doğusu için ezberlenen bir kare. Dün Diyarbakır'da yaşananları herkes gördü diyemeyiz bile. Medya diye bir şey yok, biliyoruz. Twitter çevremize bağlı olarak olarak sosyal medyada takip edebildik ancak. Kürtlerin çoğunluğunun temsilcisi olan BDP Milletvekilleri ve Diyarbakır halkı açık açık devlet tarafından ağır şiddete maruz kaldılar. Peki, bu şiddet ne kadar insanı ilgilendiriyor? Çoğu insan için devlete zarar vermek isteyen 'teroristler' onlar. Ülkenin doğusundan bihaber ya da ezberledikleri bilgilerle/nefretle yaşayan, milliyetçi reflekslerle hareket eden bir kitle için. Bu durumda bu ülkeden nasıl bir hassasiyet beklenir? O hassasiyetle diğerini karıştırmamak lazım elbette.

Peki, ahlaki listemizde neler var; 'gençlerin ahlakını bozacak' DVD'ler, kitaplar yasak, paralı kanallarda bile filmler sansürlü, heteroseksüel ilişki dışında bir şeyi aklımıza bile getirmeyelim zaten, politik film, dergi, gazete yasak, son 10 yılda Kürt sorunuyla alakalı 25 film yasaklandı örneğin, televizyonda evlilik dışı ilişkiyi gösteren diziler tehdit edildi, kürtaj dinen günah, dini, vatanı eleştirmeyi aklından geçirme zaten!

15 Temmuz 2012

Hiçbir şey olmadı

Sine Ergün’ün adını bir yerlerde işitmiş yahut okumuşsanız, sade bir dille ne kadar çok şey anlatabildiğini de duymuşsunuzdur mutlaka. Keza, gündelik yaşamdan küçük ayrıntılarla dolu öykülerinden bazısı tek başlarına da, ciltlenmiş bir kitap kıvamında da aynı derece değerli.


Ne kadar genç olduğu, daha ilk öykülerinde parlaması, Raymond Carver’ı akla düşürmesi güzel ayrıntılar olsa da biliyoruz ki bunlar işin cilası. Asıl etkileyici olan, Sine Ergün’ün ‘hiçbir şey’ gibi gözüken ‘şey’leri anlatabilmesi. Her ay onlarcasını okuduğumuz sürükleyici olaylar, çarpıcı sonlar, etkileyici olmaya çalışan hikayeler arasında Ergün’ün öyküleri sıradan olanın peşinde koşuyor. Hiç etkileyici olmaya çalışmıyor, ara sıra unuttuğumuz, işin sırrını hatırlatıyor.

‘Burası Tekin Değil’in ardından çıkan ‘Bazen Hayat’taki her öykü birer, ikişer sayfadan oluşuyor ama Ergün’ün yakaladığı anlar, zihnimizde biriken yüzlerce an’ı hatırlatacak kadar güçlü. Hayatımızın en güzel gününü, takıldığımız anları, yeni bir hayatı, mutluluğun olmayan formüllerini, endişelerimizi, eksik kalan şeyleri, pişmanlıklarımızı, ölümü hatırlatan çoğu şeyi vs…

13 Temmuz 2012

'Öylesine buzlaştık ki utanç duymuyoruz'

Memleket duygusu nasıl bir şeydir, neydi, neye dönüştü, nerede başlayıp nerede biter? Ayfer Tunç, ‘Memleket Hikayeleri’nde bu topraklara, geçmişe, şimdiye dair yüzlerce fotoğraf çekiyor; geniş açılı fotoğraflar, her şey net. Üstelik nostalji değil fazlasıyla gerçek…


Memleket duygusunu nasıl tarif edersiniz artık? Hızla değişiyor mu bu duygu?
Eskisi gibi olmadığı kesin, hele genç kuşaklar için. Memleket deyince iki farklı şeyi kast ediyoruz. Biri doğup büyüdüğümüz şehir, diğeri bütün ülkemiz. Benim memleketten anladığım ikincisi, diğeriyle öyle derin bir bağım olmadığını kitapta da anlattım. Benim kuşağım yurtdışına ancak iki yılda bir çıkılabilen bir dönemde yaşadı. Bizim hayat hakkında bildiğimiz her şey kendi içimizden geliyordu. Kendimizi ancak kendimizle ölçüyorduk. Bugünkü kuşaklar için dünya, hayat, memleket bizim anladığımızdan başka. Genç kuşaklar için buralı olmakla dünya vatandaşı olmak arasında, geçip geçmemenin onlara kaldığı ince bir çizgi var sadece. Dolayısıyla dünyaya açılan bütün pencerelerini kapatarak kendini kandırmaya meyilli olanlardan değilseniz ülkenizi diğer ülkelerle çok daha derin ve dikkate değer bir bakışla kıyaslayabilirsiniz. Ama bunun hiç de acısız bir tecrübe olmadığını söylemem gerek.

Memleket Hikayeleri anlatmak aynı şeyleri tekrar etmek anlamına mı geliyor? Memleket konuşmayı nasıl tarif edebilirsiniz?
Aksine, bugün memleket hikayeleri anlatmak, benim için büsbütün başka bir anlama geliyor. Söylenecek çok yeni şey var. Hatta öyle çok ki ve hepsi de öyle önemli ki pek çoğuna sıra gelmediği, gelenlerin üstünde yeterince durup düşünmemize fırsat kalmadan yeni şeyler yaşandığı için derinleşemiyoruz, dişe dokunur düşünceler üretemiyoruz. Her olayın, her düşüncenin, her olgunun ancak yüzeyini sıyırabiliyoruz. Biz en sıradan gündelik hayatımızda bile gündeme kilitlenip kalmış bir ülkeyiz. Memleket konuşmak her gün yenilenen gündemi gözden geçirmekten ibaret hale geldi. Gerçi hak yemek istemem; gündemin yoğunluğuna kapılmayıp memleket hakkında soğukkanlılıkla, belli bir mesafeden çalışanlar, düşünenler de var ve iyi ki varlar.

9 Temmuz 2012

Yaşanamayan şeylerin güzelliği

'Güzel bir şeyin öncesi en iyi andır' (Romain Gary, Biletiniz Buraya Kadar)


Margot ve Lou, birbiriyle iyi anlaşan, birbirini anlayan mutlu bir çift gibidir. Ancak, Margot'nun Daniel ile tanışması hayatındaki boşlukları sorgulamasına, evliliğindeki çatlakların derinleşmesine sebep olur. Daniel, Margot'nun sıradanlaşan hayatında yeni, güçlü bir kıpırdanmadır. Kocası olan adamı hala seviyordur Margot ama bu sevgide tutkudan eser kalmamıştır artık. Bildiğimiz, hikayeler; hayatın boşlukları ve yeni bir heyecan... 

Margot, Daniel'ı deli gibi arzular ama acı çeker çünkü kocasının bunu haketmediğini düşünür. Adeta ikiye bölünür. Bir yanda düşünmekten vazgeçemediği bir adam, diğer yanda bu sadakatsizliği hak etmeyecek kadar iyi bir koca. Hatta kocasını aldatmasının önündeki engel sadakat değil, iyiliktir. Restorandaki sahnede Daniel'la cümlelerle sevişirken, o sadakat çoktan parçalanır zaten. O yüzden, koca bir ömür, dağılmasını istemediği bir evlilik, banliyölerdeki hayatı değildir geride bırakacağı, sadece 'iyi' bir kocadır.

Yeni tutkular, rutinleşen hayatın kurtuluşu, mutsuz hikayelerin ilacı mı? Hemen yanıbaşımızda ama dışarıda duran o yeni arzuyu yaşayamama dürtüsü ne olacak? Cevap, yaşlanmış vücutlarıyla hayattan bir şey beklemeyen kadınlardan geliyor. Henüz bozulmayan genç, çıplak vücutlara sahip Margot ve Geraldine'e seslenirler; ''yeni şeyler eskir''. Elde kalan o ebedi sorun; yani acımasız boşluklar, o rutin...  

Margot ve kocasının kızkardeşi Geraldine, 'yeni eskir' diyen yaşlanmış, pörsümüş vücutlara bakarken kalıverirler bir an için. Hayatın gerçekleri ara sıra yoklar, öyle anlardan biridir. Margot, içinse zamanlaması manidardır o anın. Hayatına Daniel'ın girdiği dönemde, zihnine saplanan karelerden biridir o sözler. Çünkü, en büyük korkusu hayata geçmek üzeredir...


Margot'nun hayatttaki en büyük korkusunu ilk sahnede öğreniyoruz. Aktarma uçuşlarda uçağı kaçırmaktan delicesine korkuyor. 'İki arada kalma' kabusu hayatının tam orta yerinde dutuyor. Kocasını bırakırsa ne olacak? Bunun ağırlığını asla taşıyamaz ama... 'Ama'lar da çoktur zaten. Bir şeylerden kaçarken ya kendini boşlukta bulursa? Hangisi daha korkunç; hayatındaki boşluk mu, yoksa içine düşmekten korktuğu önünde duran 'belirsiz' hayat mı? Daniel'la yeni bir başlangıç Margot'yu nereye götürür, ömür boyu mutluluğa mı? Biliriz ki; bu sorular o sıcak yaz gününde eriyip gidecek, cevapları da hayatın sonuna gelindiğinde öğrenilecek muhtemelen...

Banliyödeki o sıcak kadar rahatsız edici 'Take This Waltz'. Margot'nun fırının yanında sıcağın yüzüne işlediği sahne uzun süre akılda kalacak gibi... Tüm o romantik sahnelerine rağmen rahatsız edici. Cohen'in filme adını veren şarkısından çıkan güzellik ve hüzün bir arada çünkü. Ve yaşanamayan şeylerin güzelliğini gösterdiği için. Hayatın 'eksik' tarafını gösterdiği için. Geraldine'in söylediği gibi: ''Hayatın içinde kocaman bir delik var. Deli gibi o deliği doldurmaya çalışamazsın.''


6 Temmuz 2012

N5 - Burak Aksak ve 5 sahne

Önce başlık seçemedik, sonra uzun süren mesaj trafiğinin ardından '5 sahne olsun' dedi. O an iyi bir iş çıkacağını tahmin etmiştim.


Söylemesi ayıp çekim sırasında eğlendik tabii ki, diziler, filmler, sahneler, yaz sıcağı, teras kıskançlığı, komik insana komiklik yapan ekibimiz... Kuralı yıkıp bir N5 daha bile yapasım geldi çekim bittikten sonra. Son olarak 5'e almadığı filmlerinin de çok güzel olduğunu söylemek isterim.

Burak Aksak'tan 5 sahne: İzlemek için tıklayınız

28 Haziran 2012

İşte gençlik hayallerine olanlar

Gizli bir şirket hayatından memnun olmayanlara 'yeni hayat' hizmeti verir. İkinci bir şans... Ancak, Arthur Hamilton için değişen bir şey olmaz. John Frankenheimer imzalı 'Seconds', paranoya dolu gerçek bir başyapıt. 


Not: Bu yazı filmle ilgili bazı gelişmelerden bahsetmektedir.

Hayatınızdan memnun musunuz? Arthur Hamilton’ın bu soruya cevabı – çoğu insanın vereceği gibi – hayır. Arthur Hamilton orta sınıfa mensup bir bankacı. Maddi durumu iyi. İşinde yükselmeyi bekliyor. Yazları geçirmek için aldığı bir teknesi var. Karısı, evi, işi, arkadaşları var. Ama, ya başka? Bir şeyler eksiktir. Günün birinde memnun olmadığınız hayatınız bir yerlerden çatlar. Amaçsız kalmışsınızdır. Öyle anlarda ikinci bir şans olsa diye iç geçirirsiniz. Bir hayalden öteye gitmeyecek şekilde… Arthur daha önce bunlar üzerine düşünmemiştir ama yine de bir şeyler eksiktir. John Frankenheimer’ın başyapıtı ‘Seconds’, yeniden doğan bir adamın hikayesidir.

Gizli, yasa dışı çalışan bir şirket, hayatından memnun olmayanlara ‘yeni hayat’ hizmeti verir. İnsanlara bir imza (ve tabii para) karşılığında yeni bir yüz, vücut, imza, parmak izi, kişilik, kısaca bir kimlik verirler. Artık, başka biri olarak, ‘tasarlanan’ yeni dünyada var olmaya çalışırlar. Arthur da, attığı imza ile sıkıldığı hayatını geride bırakacağını ve hayatındaki boşluğu dolduracağını sanır ama kararını verirken alay edercesine denildiği gibi ‘yeniden doğuşlar sancılıdır’ ve beklenen özgürlük gerçekleşmez.

Filmin ilk yarım saatinde – özellikle Arthur’un Bay Wilson ile uzun konuşmasında - Barış Bıçakçı’nın o müthiş cümlesi geliyor akla: ‘‘Cemil, genç Cemil'in elinde silah olup olmadığına bakmıştı, çünkü yıllar önce okuduğu Rene Char'ın Seçme Şiirleri'nin önsözünde geçen şu cümleyi unutamıyordu: ''Kırk yaşımızda, yüreğimize yirmimizde sıktığımız bir kurşunla ölüyoruz.'' (Sinek Isırıklarının Müellifi) Evet, Arthur’un gençlik hayalleri uçup gitmiştir, gerilerde kalmıştır. Yaşamı koca bir rutine dönmüştür. Karısıyla ayrı yataklarda uyur, sadece ‘geçinip giderler’, kızını çok fazla görmez zaten. Peki, bu hayatı bırakırsa kimse Arthur’u özlemeyecek mi? Kimsenin ona ihtiyacı olmayacak mı? Koca bir ömrü ne olacak? Aslında, şirketin afili sözleri Arthur’u etkiler. ‘‘Geriye dönemeyeceğinizi bildiğinizde ileriye gitmek daha kolay değil midir?’’ Tespitler iyi, hoş da, asıl sorun vaatlerdir zaten. Arthur, ‘‘Gerçekten geri dönemeyecek miyim? Hayatım ne olacak?’’ diye sorduğunda aldığı cevap da hilelidir o yüzden: ‘‘Kesinlikle geri dönmek istemeyeceksin.’’

11 Haziran 2012

'O yanık kokusu, o kan üzerimize sıçrıyor'

Karin Karakaşlı bu ülkenin vicdanı olan isimlerden... Kaleminden çıkan her söz, savaş çığlıkları, nefret yazıları, kirli politikalar ve medyanın iki yüzlülüğü arasında adeta nefes alınabilecek bir vaha. O yüzden, zihnimiz açılsın diye gündemi bir kez daha ondan dinlemek lazım…


Şehir Tiyatroları yönetmeliğinin değiştirilmesi ve sonrasındaki gelişmelerden başlarsak…
Asıl mesele zihniyet, çok farklı alanlarda ama hep aynı şekilde tezahür ediyor. Kendine dair olanı kendi beğenilerine göre oluşturmak demek geri kalanın yaşam hakkını ortadan kaldıran bir iç müdahale demek ve bu iç müdahale her şeyi zapturapt altına alıyor. Bir hizalandırma gayreti...  Çoğu alanda hissediliyor. Giderek bir tahammülsüzlük iklimine dönüşüyor her şey. Sürekli her alanı bu kadar kutup halinde yaşarsak geriye bir zemin kalmıyor. İdeolojik bile değil, bu neyin kutuplaşması bilemiyorum. Bildiğin iktidar ve güç alanları; poliste karşılığı var, yargıda var, sanatta da olacak gibi. Her şeyden öte İstanbul’da bunun karşılığı var zaten.

Kentsel dönüşüm değil mi?
Evet, İstanbul’un kentsel dönüşüm diye geçirdiği hallere bakmak lazım, aynı hoyratlık. Çok ürkütücü… Ne kadar çabuk yapıldı, akşamında karar alındı, hemen Meclis’ten geçirildi, mikrop defeder gibi belli alanlar boşaltıldı. Oralarda kurulmuş hayatlar var. Şehirle insanın organik bir bağlantısı vardır; mekan seni belirler, eşyanın senin üzerinde hakkı vardır, yaşanmışlıklar vardır ama bunların hepsini görmezden gelip bu mantaliteyle insanları defedip, o gökdelenleri dikiyorsun mahalle dokusu diye bir şey kalmıyor. Mahalle çok insani bir şeydir, manavın bakkalın seni tanır, esnafla iki çift laf edersin, birinin çayını içersin ve kendini koca şehirlerde kaybolmamış hissedersin. İnsana iyi gelir. Ve bunlar birden bire yok ediliyor. Gazi Mahallesi’nde Venedik Evleri reklamı görüyorum. Korkunç bir tiyatro dekoru yaratılıyor, gerçeklik duygunla, hakikatinle oynanıyor. Her şey ters yüz oldu. Bu kadar dengesizlik bünyeleri bozar, sağlıklı bir şey göremiyorum.

8 Haziran 2012

N5 - Doğu Yücel ve bilimkurgu

Prometheus çok konuşuldu, tartışıldı. Biz de kalemini ve hikayelerini çok sevdiğimiz, gerçek bilimkurgu fanı Doğu Yücel'e soralım istedik; en iyi 5 bilimkurgu filmini?


Liste klasiklerle dolu ama yine de itiraz etmek istedim, çünkü 5 rakamının az geldiği başlıklardan biri buydu. İşte Doğu Yücel'in güzel listesi:

En iyi 5 bilimkurgu filmi: İzlemek için tıklayınız

4 Haziran 2012

Yaratılışın sırrı içimizde!

Prometheus’un en büyük sorunu Damon Lindelof ve Jon Spaihts imzalı  'ilahi güç' temelli senaryosu...  


Sinemanın da bilimkurgunun da anahtar kelimesi ‘yeni bir dünya yaratmak’ ise Ridley Scott’ın bunun için doğduğunu tekrar söylemeye gerek yok. ‘Prometheus’ da ilk yarım saatiyle bunu müjdeliyor ve uzun süren bekleyişin boşa çıkmayacağını da kulağımıza fısıldıyor. Ancak bu fısıldamanın yanlış alarm olduğunu anlamak da uzun sürmüyor.

Scott, ‘Prometheus’ta ‘büyük’ sorularla başlıyor hikayesine; Tanrı var mı? Bizi kim yarattı? Bizi yaratana nasıl ulaşabiliriz?... Ancak, hikaye sonlandığında bu sorular yerini sığ cevaplara ve bildik Hollywood formüllerine bırakıyor.

23 Mayıs 2012

Korku dolu hayatlar

Mutlu ve huzurlu görünen bir kasaba ve onu çevreleyen korku dolu bir orman.... M. Night Shyamalan 'Köy'de yalanlar üzerine kurulu bir ütopyayı anlatıyor, gerçeklerden uzakta bir kasabayı...


 Not: Bu yazı filmle ilgili bazı gelişmelerden bahsetmektedir.


Tamam, M. Night Shyamalan artık dibi boylamış bir yönetmen olarak anılıyor. 'The Last Airbender'den daha kötü ne çekebilir ki' esprilerine maruz kalıyor. Kredisini çoktan tükettiği de doğru. Ancak, bu durum onun hala bir başyapıtla geri dönmeyeceğini göstermiyor. En azından benim gibi iflah olmaz Shyamalan sineması sevenler (elbette her filmini sevmek demek değil) açısından. Bunu bir kenara bıraksak bile, 'Lady in the Water' (Sudaki Kız), 'The Happening' (Mistik Olay) ve 'The Last Airbender' faciasıyla geldiği nokta içler acısı olsa da Shyamalan'ın bir zamanlar 'Sixth Sense' ve sonrasında 'Unbreakable' ile bizleri mest ettiğini unutmamak lazım. Kanımca, bu iki filme eklenebilecek derecede parlayan bir film daha var filmografisinde; 'The Village' (Köy).

Küçük bir kasabada her şey düzenli ve huzurlu görünür. Fakat kasabalılar yanı başlarındaki ormanda yaşayan - ne olduğu bilinmeyen - yaratıkların korkusuyla yaşarlar. Kasabalılar ile ormanın içindekiler arasında bir anlaşma vardır ve o kuralların dışına çıkamazlar. İki taraf da birbirlerinin alanına girmeyecektir. Dolayısıyla kasabalı kasabanın dışına da çıkamaz. Dış dünyaya kapalı bu yerde 'dışarı'yı merak eden elbet olacaktır ve 'Köy' tam da bunun üzerine incelenmelidir zaten.

''Dışarısı mükemmel değil ama yine de görmek gerek...''

'Köy'ün alt metinleri ve 'asıl' hikayesi finaliyle birlikte açığa çıkıyor, dolayısıyla filmin sonu sürpriz olmasının ötesinde hikayenin derinlemesine yeniden okunmasını sağlıyor. 'Köy' dingin, huzursuz edici bir gerilim olarak ele alındığında bile metinler sağlam bir şekilde hikayenin ana hatlarını oluşturuyor.

17 Mayıs 2012

'Neyi, kime satıyorsun?'

Uçan Süpürge'de Bilge Olgaç Başarı Ödülü'nü alan Füsun Demirel, tiyatroların özelleştirilmesi düşüncesine tepkili: ''‘Her şeyi satın alırım’ bakışı var iktidarın. Ama burada alıp satmak istediğin şeyin malzemesi insan. Neyi, kime satıyorsun? İnsan onuru alınıp, satılamaz...''

Uçan Süpürge Kadın Filmleri Festivali'nin açılışındaki en güzel kare Bilge Olgaç Başarı Ödülü'nün sahibi Füsun Demirel'in ödülünü aldığı andı. Demirel ödülünü almak için sahneye çıkarken, küçük ikizleri de ona eşlik etti. Hatta annelerinden rol bile çaldılar. Çocuklarıyla birlikte ödülünü alan Demirel, bir de konuşma yaptı ve Şehir Tiyatroları yönetmeliğinin değiştirilmesi ve sonrasındaki özelleştirme tartışmalarını sert bir şekilde eleştirdi. Biz de Demirel'le ödül sonrasında buluştuk ve tiyatro yönetmeliğinin değiştirilmesini, aldığı ödülü, Bilge Olgaç'ı ve kadın sinemasını konuştuk:


Ödül konuşmanızda Şehir Tiyatroları yönetmeliğinde yapılan değişikliği sert bir şekilde eleştirdiniz… Devlet eliyle elbette tiyatro yapılmaz doğru ama devletin bazı yükümlülükleri var; kültür ve sanatı geliştirmek için katkı yapması gerekiyor. Bu bütün dünyada, özellikle gelişmiş ülkelerde olmazsa olmaz bir şey. Artık bunun üzerinde konuşmak bile ayıp. Bizim çok uzun zamandır tartıştığımız bir şey zaten, devlet tiyatrosu modeli eski bir model çünkü. Kadrolu olduktan sonra o yıl bir oyunda oynasanız da, oynamasanız da 12 ay boyunca maaşları alıyorsunuz. Yıllar içinde bu sistem tabii ki yozlaştı. Rapor alıp, ‘Bu sene repertuarda beni idare edin, benim dizim var’ gibi anlayışlar göze battı. Bunların hepsi değişmesi gereken şeyler. Avrupa’da bu konuda çok iyi modeller var, onlara bakılabilir. Çok basit şeyler bunlar.

14 Mayıs 2012

Bu 'İstanbul'lar bambaşka


Charles Vess, Dany Henrotin, Roberto Diso gibi usta çizerler geldiler, İstanbul'u gezdiler ve kendi İstanbul hikayelerini çizdiler. 'Çiztanbul'u editörü ve çizerleriyle konuştum...


 Studio Rodeo, özgün çizgi roman projelerine devam ediyor. Dünyanın farklı köşelerinden, farklı ekollerden gelen usta çizerler, İstanbul'a geldiler, gezdiler ve her biri kendi İstanbul hikayesini çizdi. Çiztanbul'da Charles Vess, Dany Henrotin, Roberto Diso gibi usta isimlerin İstanbul'unu görmek her bakımdan heyecan verici. Kimi İstanbul'un tarihinin içinde kayboluyor, kimi gizemli bir kadının peşinden gidiyor, kimiyse kaotik İstanbul sokaklarında macera yaşıyor. Her biri birbirinden keyifli ve değerli olan hikayeleri bir araya getiren projenin yaratıcısı ve aynı zamanda kitabın editörü Murat Mıhçıoğlu'yla konuştuk.


İlk olarak projeden bahsedebilir misin? Nasıl ortaya çıktı, nasıl gelişti?
Çeşitli ülkelerdeki çizgi roman festivallerinde tanıştığımız sanatçı, yazar ve editörlerin birikimini, İstanbul’u merkeze alan bir çalışmada değerlendirmek istedik. Hem çizgi roman profesyonellerinin zihnindeki Türkiye imajını değiştirmek, hem de İstanbul’un büyüsünü “dışardan bakan” gözlerle sunmaktı amaç.

Çizgi roman projelerini nasıl yürüteceğinizi bilmeniz, işin sadece bir bölümünü çözüyor. Çalışmayı fiilen başlatabilmek için bir sponsora ihtiyacımız vardı. Sur Balık bu noktada devreye girdi. Şehri bizzat görerek, içinde yaşayarak tanıyacak misafir sanatçılarımızı onların turizm alanındaki deneyimi ve maddi katkıları sayesinde ağırladık. Çalışma ziyaretlerinin verimli geçmesini sağlayan koşullar, kitaba da yansıdı tabii: Her bir sanatçı, oldukça çok sayıda farklı müze, semt, sokak, insan tanıdı; İstanbul’un farklı yüzleriyle karşılaşarak eserlerine aktarabildiler.

12 Mayıs 2012

Özgürlük kapının ardında

Jonathan Franzen, Aile Sırları’ndan (The Corrections) 10 yıl sonra yine – ve iyi ki - aileye bakıyor. ‘Özgürlük’ bir ailenin üç kuşak öyküsünü anlatsa da Patty ve Walter Berglund’un hikayesi aslında. Ve bir özgürlük sözlüğü bir bakıma; bağımlılık, sorumluluk, birliktelik, ödeşme, güven... Bütün bu kavramların  ‘özgürlük’le birlikte yeniden kurulduğu bir hikaye.


Berglund’lar banliyöde yaşayan orta sınıf bir aile. Patty ve Walter’ın kendi ebeveynleriyle kurdukları ilişkileri çocuklarıyla olan ilişkisine yansırken seçimleri ve pişmanlıkları arasında kalan yaşamları da önümüzden akıp gidiyor. Franzen’ın lineer olmayan bir kurguyla anlattığı ailenin öyküsü, karakterlerin özgürlükle olan ilişkisi insanlık tarihinin, kadın erkek ilişkisinin, evlilik kurumunun çıkmazlarını gösteriyor.

Gençlik yılları, üniversite zamanları, evlilikleri boyunca, kitabın kahramanı olan çifti izliyoruz. Problemli bir aile olduklarını ilk bölümden anlıyoruz. Patty, sıkıcı, sıradan hayatını özetlercesine mutsuz. Walter uzakta; Patty ile arasındaki mesafe uzaklıktan öte koca bir yaşam sanki. Oğulları Joey hiç sevmedikleri karşı komşusunun kızıyla beraber. Ve ailesinden o kadar kopuk ki sevgilisinin ailesiyle yaşıyor. Ve Jessica, başka bir hayata başlamak üzere o da. Sayfalar ilerledikçe ailenin hayatındaki en önemli dönemlere,  geri dönülmez hatalara, yaşamlarını biçimlendiren kararlarına tanık oluyoruz. İlk sayfalarda yalnızca uzaktan baktığımız Berglund’ların yavaş yavaş içine giriyoruz, onlardan biriymişçesine yanımızda nefes aldıklarını hissediyoruz. Ayrıntılar ortaya çıktıkça karakterler ‘gerçek’ kişiler olarak belirmeye başlıyor çünkü. Franzen’ın anlatımı üç kuşağa yayılan hikayeyi canlı-kanlı bir şekilde kafamıza yerleştiriyor.

4 Mayıs 2012

'Bu balon mutlaka patlayacak'

İstanbul’u nefes alınamaz hale getiren sistemi ve kentsel dönüşüm politikaları altında yok olan hayatları anlatan ödüllü belgesel ‘Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir’i yönetmeni İmre Azem’den dinledik...


Her gün televizyonda, gazetelerde görüyoruz daha doğrusu maruz kalıyoruz. Toplu konutlar, siteler, yeni şehirler... Reklam panolarından ibaret olsa iyi, panoların arkasında artık gerçekleri var. Yeni inşa edilen bu şehirlerle, TOKİ’lerle, AVM’lerle dolu etrafımız. Bir şehirde yaşarken en kötü şey Terry Gilliam’ın ‘Brazil’ filmini hatırlamak olmalı galiba. Daha da kötüsü, koca bir kabusu andıran Brazil-vari bu dünyaya alışıyoruz, yaşıyoruz sonuçta. Çok küçük bir bütçeyle çekilen ve bir haftalığına gösterime giren ‘Ekümenopolis: Ucu Olmayan Şehir’ alıştığımız bu ‘kabus’un ne olduğunu, kentsel dönüşüm politikaları altında şehrin neye dönüştüğünü gözler önüne seriyor. Bunu yaparken hem büyük resme bakıyor; neoliberal politikaların sonuçlarını masaya yatırıyor hem de bu ‘dönüşüm’ yok ettiği hayatları gösteriyor.

3. Köprü’den ulaşım sorunlarına, emlak krizinden küresel kent iddiasına, Sulukule’den Taşoluk’a, gökdelenlerden Ayazma’ya kadar İstanbul’un ‘gerçek’ yüzü 90 dakika karşımızda duruyor bir bakıma. Dahası, 90 dakikadan çok fazlasını veriyor ‘Ekümenopolis’. Yönetmen İmre Azem’le filmi ve tabii ki İstanbul’u konuştuk. Ve, son hakkımız kaldıysa eğer ‘bu filmi mutlaka görün’ diye şimdi tam sırası diyebilirim. 

2 Mayıs 2012

Kapitalizme karşı Bruce Lee

Gündelik hayatı, yaşadığımız dünyayı en iyi anlatan isimlerden Turgut Yüksel. Yeni sergisi 'Tarihte Bugün' çok şey söylese de kendisiyle konuşmadan olmazdı: ''Bu ülkede devamlı insanlar ölüyor ve bakıyorsun hiçbir şey olmuyor. Sonra ekonomi büyüyor diye övünüyorlar. 100 sene geçse de aynı günü yaşıyoruz, hiç değişmiyor...''


İki yıl önce, İstanbul’da dev bir gökdelenin inşaatında çalışırken bir işçi kayboldu. 261 metrelik bu ‘en yüksek bina’da kaybolan işçinin cesedi birkaç gün sonra havalandırma boşluğunda bulundu. Temizlik işlerinde çalışan 26 yaşındaki gencin kimliği belirlendi, ‘intihar, cinayet olabilir’ dendi, olay kapandı ama biliyoruz ki bu ülkede çoğu insan o boşlukları dolduramadan yitip gidiyor. Ölüm ölümdür ne de olsa mantığıyla! İşçi ölümleri normal bu ülkede çünkü, çoktan sıradanlaştı, Tuzla’yı, madenleri saymaya bile gerek yok. Görmezden gelme ile hiç görmeme arasında gidip gelen bir hikaye bu. Kısaca, hep aynı günü yaşıyoruz aslında.

Turgut Yüksel bu tekrarı en etkili şekilde gösterenlerden. Yeni sergisi ‘Tarihte Bugün’de hep aynı meseleler etrafında dönüp durduğumuzu, teknolojik ilerlemeler, büyük gelişmeler arasında biz diye bir şeyin olmadığını, reklam panolarının altında yaşanacak alan kalmadığını gösteriyor bir kez daha.

1 Mayıs 2012

Kimse hakikatin aynasına bakmak istemiyor

Ahmet Ümit, yeni kitabı Sultanı Öldürmek’le bu ay okuyusuyla buluşacak. Ümit, polisiye edebiyatının ustası olduğu gibi polisiye ve gerilim sinemasını da en iyi bilen isimlerden. Ümit'le yazdığı kadar iyi anlattığı gerilim sinemasını konuştum.


Sizin için gerilim başlı başına bir tür mü yoksa polisiye-gerilim türünün bir parçası mı?
Aslına bakarsanız benim için önemli olan hikayemi en iyi şekilde anlatabilmektir. Bu bazen gerilim kurgusunda, bazen polisiye türünde, bazen mistik tarzda olabiliyor. İtiraf etmem gerekir ki, öncelikle kendim için yazıyorum. Çünkü yazma süreci en az iki yıl sürüyor; bu sürecin beni mutlu etmesi, heyecanlandırması, hiç bilmediğim dünyalara sürüklemesi, yani gündelik hayatın sıkıcılıklarından kurtarması ve elbette yeni şeyler öğrenmemi sağlaması gerekiyor. Yazım sürecinde bunları yaşayamazsam, yazmanın bir anlamı kalmaz.

Ama işi kategorize edecek olursak, gerilim türü, polisiyeden bağımsız bir alan olarak ele alınabilir. Çünkü gerilim aynı zamanda korku türünün de bir örneğidir ya da psikolojik romanın bir unsuru da olabilir.

Raymond Chandler, Dashiell Hammett gibi Kara Roman türünün büyük isimlerinin sinemaya etkisini düşünürsek polisiye- gerilim sinemasıyla edebiyat arasında - hala - güçlü bir ilişki var mı?
Chandler, Hammett gibi yazarları polisiye türde sinemayı etkilemiş yazarlar olarak tanımlamak daha doğru olur. Bu iki dev yazarın asıl önemi, suçu ekonomik temellerin üzerine oturtmaları ve hikayelerini diyalog ağırlıklı bir yapıda oluşturmalarıdır. Gerek olay örgüleri, gerek kullandıkları dil, gerekse metinlerindeki gerçeklik duygusu her iki yazarın da Amerikan sinemasında, sık sık eserlerinden uyarlama senaryolar üretilmesine yol açmıştır. Hammett’in ‘Malta Şahini’ Chandler’ın ‘Büyük Uyku’su polisiye sinemanın önemli başyapıtlarıdır.

25 Nisan 2012

Tehlikeli ve seksi

Gangsterlerin arasında, kan ve para dolu erkek dünyasında, Corky ile Violet'in tutkulu ilişkisini anlatan 'Bound', Wachowski Kardeşler'in 'Matrix'ten önceki başyapıtı...



Wachowski Kardeşler bizleri ‘Matrix’ ile sersemletmeden 3 yıl önce ‘Bound’ (Tuhaf İlişkiler) adındaki filmleriyle ‘film noir’ (kara film) türünün en nadide parçalarından birine imza atmışlardı zaten.

‘Bound’ birçok şeyi ters yüz etmesine rağmen her karesiyle saf bir kara film; femme fatale, suç, cinayet, entrika, cesetler, para, diken üstünde bir hikaye… Açılışından son ana kadar süren gerilim ya karakterler arasında ya da paranın etrafında cereyan ediyor. Hikaye, tür için tanıdık bir hikaye. Ancak, Wachowski Kardeşler bu tanıdık hikayeyi anlatırken değişiklik yapmayı da ihmal etmiyor. Bu defa, erkek dünyasında erkekler yan karakter! Filmde femme fatale olduğunu söylemiştik ama rollerin değiştiğini de eklemeliyiz. Öykü heteroseksüel değil lezbiyen bir aşk etrafında döndüğünden doğal olarak Corky ve Violet’in ilişkisi filmdeki tüm ilişkilerin de doğasını bozuyor! Takım elbiseli adamların yanındaki şuh kadın yerine kirli işler arasından sıyrılarak yeni bir sayfa açmaya çalışan iki kadın var...

14 Nisan 2012

Bu filmi daha kaç kez izleyeceğiz!

Gerçekler sokaktan, yanı başımızdan, hiç bilmediklerimizden, uzaklardan fırlayıp perdeye geliyor. Devletin şiddetini tekrar tekrar izliyoruz!


Geçtiğimiz haftalarda Taksim’e uğrayan herkes görmüştür ‘167. Yıl Polis Sergisi’ni. Okulların gezi düzenlediği, birkaç ‘ünlü’ ismin afiş yüzü olduğu, balonlu, çiçekli serginin içeriğiyle zihnimizdekiler bir değil elbette, biliyoruz. ‘Devletin şiddetini’ görmek için başka yerlere bakmak gerek. Çok uzağa değil. Nerelere bakacağımız başka bir yazının konusu belki ama mesela Polis Sergisi’nin çok yakınında, son günlerine yaklaşılan İstanbul Film Festivali’nin programına bakılabilir. Festivalin Sinemada İnsan Hakları ve Ulusal Yarışma bölümündeki bazı filmler bu konuda çok şey anlatıyor.

Gazeteci-yönetmen Ruhi Karadağ’ın yönettiği ‘Simurg’ son derece sert ve izlenmesi zor bir film. İzlenmesi zor çünkü devletin şiddetini yaşamış ve hayatları sakatlanmış insanların hikayesini anlatıyor. Karadağ, filmini anlatırken gerçeği de tanımlıyor bir bakıma: ‘’Aslında siz bu filmi daha önce izlediniz.’’ Hep izliyoruz zaten.

11 Nisan 2012

Sesler arasında utanç tarihi

Maraş Katliamı’ndan etkilenen Kürt-Alevi bir ailenin hikayesini anlatan ‘Babamın Sesi’, gerçek ses kayıtlarını etkileyici bir şekilde kullanıyor, iyi bir sinemayla önemli şeyler söylüyor…


 Özgür Doğan ve Orhan Eskiköy, büyük konuşmaya çalışmadan çok şey anlatmıştı 'İki Dil Bir Bavul' ile. Yaklaşık iki saatlik bir sürede Kürt sorununun özüne dair basit ama hayati bir meseleyi etkileyici bir şekilde filmleştirmişlerdi. Şimdi, ikiliden Eskiköy, Zeynel Doğan'la birlikte yönettiği 'Babamın Sesi' ile 'İki Dil Bir Bavul'un kaldığı yerden devam ediyor.


'Babamın Sesi'nde Maraş Katliamı’ndan etkilenen Kürt-Alevi bir ailenin hikayesine tanık oluyoruz. Gerçek ses kayıtlarıyla bir ülkenin tarihine bakıyoruz demek daha doğru olur belki de. Yönetmenlerden Zeynel Doğan’ın ailesinin hikayesinden yola çıkılarak oluşturulan filmin merkezinde ailenin ses arşivi yer alıyor. Gurbetteki baba okuma yazma bilmeyen eşine ve çocuklarına mektup yerine kasetler doldurup yollamıştır. Bir yandan o sesleri duyarız. Öte yandan Maraş Katliamı yüzünden Elbistan'a göç etmek zorunda kalan aile parçalanmıştır. Baba artık yoktur. Anne Base tek başınadır. Oğlu Hasan'ı bekler. Her çalışında telefonun ahizesini onun sesini duyma hayaliyle açar, evin içinde her tıkırtıda gözü onu arar. Hasan'ın nerede olduğunu biliriz, tahmin ederiz. Bu ülke için tanıdık bir yokluk/acıdır ne de olsa. Diyarbakır'da yaşayan diğer oğul Mehmet ise annesinin yalnız olmasından endişe duyar ve yanına gelir. Mehmet'in gelişiyle hikaye biraz daha belirir; ilişkiler, ses kayıtları, geçmiş, tarih açığa çıkar...

'Büyülü an'ların hikayesi

Romantik komedi türünün şablonlarına yüz vermeyen ‘Sleepless in Seattle' büyülü anlara, küçük işaretlere inanır ve seyircisini de buna inandırmayı başarır. 



 Annie, Sam’le radyoda karşılaşır. Ailesiyle nişanlısını tanıştırdığı yemeğin ardından eve dönerken sıkıntıdan değiştirdiği kanallardan birinde takılıp kalır; telefonla programa bağlanan Jonah, babası Sam’in yalnızlığını anlatır, annesinin ölümünün ardından babasının yeni biriyle tanışmasını istediğini de. Daha sonra, zorla da olsa Sam ahizeyi alır ve eşinin neden özel olduğunu anlatır. ''Bu hayatta sadece bir kez olur… Eve geri dönmek gibi bir şey, ama bu ev benim hiç görmediğim bir yerdi.’’ Annie, dinler ve etkilenir. Nişanlısı Walter’la arasında da o ‘özel’ şeyden var mıdır? Kafası karışmıştır bir kere…

‘Sevginin Bağladıkları’ (Sleepless in Seattle) romantik komedi türünün belli şablonlarını kullansa da türün alışıldık filmlerinden değildir. Ortada bir aşk yoktur. Birbirine aşık bir çift, hatta ortada bir çift bile yoktur. Birbirlerinden uzakta, Baltimore ve Seatle’da yaşayan Annie ve Sam’in ayrı ayrı hikayelerini izleriz. Birbirlerinden habersiz, kilometrelerce uzakta yaşamalarına rağmen ikisini bir araya getirecek olan şey ‘küçük ayrıntılar’ olur.

‘Sevginin Bağladıkları’ büyülü anlara, küçük işaretlere inanır ve seyircisini de buna inandırmayı başarır. Annie, tam evlenmek üzereyken Sam’in hikayesiyle ‘sarsılır, kendine gelir’, ilişkisini sorgular. Walter’la ilgili inanmak istediği şeyler, Sam’in - ve artık kendisinin - etrafındaki işaretlerle inanılırlığını yitirir. Çünkü, her şey tastamammış gibi gözüken ilişkisinde bir şeyler eksiktir. Walter, zaten seyircinin gözünde sıkıcı, kötü espriler yapan, her şeye alerjisi olan bir karakterdir. Ama bunlar bile değildir Annie’nin içini kemiren, başka bir şeydir eksik olan; büyülü bir şey… 

9 Nisan 2012

Bir ‘güzel’ kıvılcım yeter

‘İyi aile babası’ François’nın ‘normal’ hayatı Christian’ı gördüğü an sarsılmaya başlar. ‘Güzellik’ bastırdığı eşcinselliğinin peşinden giden bir adamı anlatıyor…


 40’lı yaşlarındaki François’nın sıradan ‘gözüken’ bir yaşamı vardır; karısı ve kızıyla yaşamaktadır, kerestecilik yapar, orta sınıfın bildik maddi sorunlarıyla uğraşır. Evliliği rutine binmiştir ve sıkıcıdır. Görünmeyen kısmında ise bastırdığı eşcinselliğini gizli seks partilerinde yaşamaya çalışır. Kendisi gibi ‘aile babası’ olan (ya da olduğunu tahmin ettiğimiz) ve bu arzularını saklayan adamlarla buluşur, sonra kaldığı yerden hayatına devam eder. Ancak, François genç Christian’ı gördüğü an hayatına eskisi gibi devam edemez. Vurulmuştur Christian’a bir kere!

‘Güzellik’ (Skoonheid) bir aile babasının bastırılmış duygularını açığa çıkaran ‘güzelliğin’ peşinden gitmiyor, bilakis kamera hep François’yı izliyor. Kamera onun normal hayatı ve duyuları arasında gidip geliyor. François, yılladır bastırdığı arzularına bu kez dayanamıyor. Gizli seks partilerinden çok daha fazlasını ifade ediyor onun için Christian. Hatta Christian’ın yakınlarının çocuğu olması bile onun için fark etmiyor. Gözü bir şey görmez hale geliyor François’nın.

6 Nisan 2012

Ezbere bildiğimiz bir aşk!

‘Fakir kız ile zengin oğlanın aşk hikayesi’ni Hindistan’a taşıyan ‘Trishna’, kağıt üzerindeki çok katmanlı hikayeyi ve tutku dolu ilişkiyi bambaşka yerlere götürüyor…


Michael Winterbottom, farklı türlerde harika işlere imza atan yönetmenlerden. Bağımsız, büyük bütçeli, belgesel, politik içerikli, dönem filmi fark etmiyor, ‘Welcome to Sarajevo’, ’24 Hour Party People’, ‘Code 46’, ‘The Road to Guantanamo’, ‘Tristam Shandy’, ‘Trip’ gibi birbirinden farklı unutulmaz filmlerden oluşan bir koleksiyonu var. Vazgeçmediği şeyler de var elbette; bunlardan biri de Thomas Hardy. Daha önce ‘The Claim’ ve ‘Jude’ ile Hardy romanlarını uyarlayan Winterbottom, bu kez de yazarın ‘Kaybolan Masumiyet’ini (Tess of the d’Urbervilles) günümüze, hem de Hindistan’a taşıyor.

Winterbottom, 19. yüzyıl İngiltere’sinin kırsalında geçen hikayeyi Hindistan taşrasına, Racastan’a getiriyor. Zaman, mekan değişse de romanın özü aynen duruyor; aşk, aile, baskılar, fakirlik, koşullar arasında savrulan bir kadın. Taşrada ailesine yardım eden güzel Trishna’nın, babasının otelini işletmek için gelen zengin işadamı Jay’le tanışmasıyla Hardy’nin modern uyarlaması başlamış olur. Binlerce kez izlediğimiz bir trajedi aslında; fakir kız - zengin oğlanın imkansız aşkı ve önlerine çıkan engeller...

5 Nisan 2012

Boşluk doldurma oyunu!

Ölen birinin yerine geçilebilir mi? Ya da yeri doldurulabilir mi? Ölenin ailesine, yakınlarına hizmet veren dört kişilik bir grubun hikayesini anlatan 'Alpler' festivalin 'yıldız' filmlerinden biri olmayı sonuna kadar hak ediyor.


Yorgos Lanthimos, ‘Köpek Dişi’nin ardından ‘Alpler’de (Alps) yine küçük bir topluluğu merkeze alarak gündelik hayat üzerinden toplumun çıkmazlarını ve boşluklarını deşifre ediyor. Sadece kağıt üzerinde bile ilgi çekici olan iddialı hikayede bir hemşire, sağlık görevlisi, jimnastikçi ve onun koçu ücretli bir hizmetle ölen kişilerin yakınlarına ‘ikame’ hizmeti verirler. Yani, hayatını kaybeden kişinin yerine geçerler. Adlarını Alp Dağları’ndan alan grubun üyeleri, meslekleri sayesinde tanıdıkları acılı ailelere yas sürecini atlatmak için yardım ederler. Ancak bu yardım iki taraf için de çok daha fazlasını ifade eder elbette.

Bu dört kişilik çetenin kendi hayatlarını mı, oynadıkları hayatı mı izliyoruz başlarda çok anlamıyoruz. Lanthimos, özellikle ilk 45 dakikada hikayedeki gelişmelerin altını çok çizmeyerek gerçek hayat ile rol oynadıkları hayat arasında bulanık bir anlatım tercih ediyor ve finale kadar da ‘gerçek hayat’la ilgili somut bilgilere ihtiyaç duymuyor. Keza, anlatımını tam da bu bulanıklık üzerinden kuruyor zaten.

2 Nisan 2012

N5- Replikas ve 5 film

Daha önce kapılarını çalmıştık ama bir araya gelememiştik, yeni albümlerinin yolda olduğunu duyar duymaz bir kez daha aradık ve bu kez buluşmayı başardık!



Filmleri anlatmak istediler, biz de dinledik zevkle....

Replikas'ı etkileyen 5 film: İzlemek için tıklayınız

1 Nisan 2012

Yazdığım öykülere hayali soundtrack katıyorum

Edebiyat, müzik, sinema… Doğu Yücel’in imzası olan her işte üçünü de bulmak mümkün aslında. Kendi kuşağının önemli yazarlarından olan Yücel’le edebiyat dışında bırakmadığı müziği konuştuk ve müzik yazarlığına, hikayelerine, eleştiri kurumuna kadar uzandık…

Edebiyatçı olmanın yanı sıra uzun yıllardır müzik yazarlığı yapıyorsun. Senin için ikisi paralel mi gidiyor yoksa tamamen birbirinden bağımsız mı?
Paralel gidiyor diyebilirim. Hep de böyle oldu. Çocukken öykü yazmaya başladığımda bir yandan müziğe olan ilgim bu sürece eşlik ediyordu. Bazı ilk öykülerimde sevdiğim grupların şarkı sözlerinden yola çıkmıştım. Yazarken de kağıt ve kalem dışında en çok ihtiyaç duyduğum şey müzik oluyor. Bir tek son romanım “Varolmayanlar”ı yazarken müzik dinlemekten kaçındım çünkü zor bir kurgusu vardı. O kurgunun içinde kaybolmamak için sessizliğe ihtiyacım vardı. Bu yüzden kendi kendime bir ödül ceza sistemi geliştirdim. “Bu bölümü bitirirsem yeni aldığım albümü baştan sona dinleyeceğim” veya “şu problemi çözersem x grubun konserine gideceğim” gibi oyunlar geliştirdim kendi dünyamda.

Birinde yaratımı gerçekleştiren sensin, diğerinde ise o yaratıma dahil oluyorsun. İkisi arasındaki ilişkiyi anlatabilir misin?
Evet, şöyle diyebiliriz: Birinde büyücüsünüz, diğerinde ise büyübozucusunuz. Bu yüzden iki zıt karaktere bürünmek zorunda kalıyorum. Diğer yandan; üretim safhasının, özellikle sıfırdan bir şey yaratmanın ne kadar zor olduğunu bildiğim için biraz yufka yürekli bir eleştirmenim ben. Bir müzik albümünün üretim aşaması üzerine bir röportaj okuduğumda, kendi kitaplarım için verdiğim emek aklıma geliyor ve her ne kadar kötü bulsam da o emeğin hakkını vermek zorundaymışım gibi hissediyorum. Ama bazen de yazar egoma yenilerek ya da bana yapılan eleştirileri hatırlayıp saçma bir intikam duygusuyla abartılı eleştirdiğim de oluyor. Mesela Sabit Fikir’de Cemal Karanlık’ın Varolmayanlar hakkında yazdığı eleştiri yüzünden bazı albümleri yerin dibine sokmuş olabilirim! (Gülüyor) Kısacası yazar kimliği müzik eleştirmenliğimi olumlu olumsuz birçok açıdan etkiliyor.

Aşkın acı yüzü

Savaş sonrasının kederli ortamında Hester Collyer’ın yasak aşkını anlatan ‘Aşkın Karanlık Yüzü’nde bir ilişkinin güzel anlarına değil karanlık taraflarına tanık oluyoruz.



‘Güzel ama mutsuz eş…’ Daha önce defalarca izlediğimiz bu ‘ebedi’ mesele bu kez de Terence Davies’in 50’lerde geçen hikayesiyle karşımıza çıkıyor. ‘Aşkın karanlık Yüzü’nde (The Deep Blue Sea) kendisinden büyük bir yargıçla evli olan Hester, savaştan dönen Freddie’ye aşıktır ve onunla yaşamaya başlar ancak ortada ‘yasak aşk’tan daha önemli bir sorun vardır: Freddie, Hester’ın aşkına aynı tutkuyla karşılık vermez.

Ruhsuz ve sıkıcı eşinin, evliliğinin yanında eski ordu pilotu Freddie, Hester’ın hayatında çölde vaha gibidir; genç, yakışıklı, havalı… Aşık olur ancak daha öncesinde ayrıcalıklı hayatına rağmen evliliğinde mutlu olamayan Hester, Freddie ile de mutlu değildir. Hester’ın tutkusu Freddie’ye fazladır! Hester’ın yaşadığı dünyadan tek kaçış yeri, tek bağlanacağı kişi olan Freddie için kaçış yeri başka(sı)dır. Hester, Freddie’yi kovalarken aldatılan eş William Collyer de Hester’ın peşini bırakmaz. Başkasını seçmesine rağmen Hester hala onun eşidir. Hester’ın mutsuz gördükçe geri dönmesi için yalvarır. Gururunu önemsemez karısını geri ister. Hester ise William’ı reddederken onu anlayamaz da, ‘ben onu seçtim’ der sadece. Aslında William’ı en iyi Hester’ın anlaması gerekir. Keza, o da artık kendisini istemeyen bir adamın peşindedir. Freddie’yi eve çağırırken, ‘beni bırakma, geri dön’ derken William’dan fazla farkı yoktur. Ama onun William’ı anlayacak vakti de yoktur, Freddie’nin de ona olmadığı gibi… Ve öte yandan üçü de bir dönemin simgesel karakterleridir; savaşın yorduğu havada mutsuzluktan çıkmaya çalışan ama çıkamayan karakterler.

28 Mart 2012

Bir kız sevdim, çok ‘gerçek’ti

Not: Bu yazı filmle ilgili bazı gelişmelerden bahsetmektedir.

Geçtiğimiz günlerde seksist dille sunulan bir haberde, İngiltere’de yaşayan 55 yaşındaki Everard Cunion’ın 9 yılda 9 ‘şişme kadın’ değiştirdiği ve mutluluğu sonuncusunda bulduğu ve onunla evlendiği yazıyordu. Haberde Cunion'ın kadınların gerçekleri çok konuştuğu için böyle bir karar aldığını söylediği yazıyordu. Bu gereksiz haberin hatırlattığı ilk şey ise Lars oldu tabii ki.


Lars olabilecek en asosyal yaşantıya sahip. Babasının da ölümüyle iyice içine kapanır. Arkadaşı, sevgilisi, ailesiyle iletişimi yoktur. Ama çevresinin onun normalleşmesi için verdiği çabadan da bir o kadar rahatsızdır. O yüzden bir gün internetten bir arkadaş edinir. Ancak, ‘küçük’ bir sorun vardır; Lars’ın arkadaşı oyuncak bebektir. Yani ‘şişme bebek’ olarak bilinen ‘gerçek bebek’lerdendir. Adı da Bianca… Erkek kardeşi Gus ve eşi Karin’in Bianca ile tanışma anı onlar için büyük şoktur ama biz izleyenler için her şey yeni başlar. 

Gerçek Sevgili’ (Lars and the Real Girl) basit ve sade bir anlatıma sahip. Lars ve Bianca’nın ilişkisi şok yaratsa bile kasabalılar on(lar)a normal davranırlar. Lars’ı incitmemek için Bianca’yı da kabul eder/ sever kasaba halkı. Hikayede bir tane bile kötü yoktur. Dramatik yapısını alışıldık iyi-kötü çatışması üzerinden kurmaz film. Hikayenin her şeyi Lars’tır. Lars’ın kendisi, zihni, ilişkisi ve Bianca. Yönetmen Craig Gillespie, elinde imkan olmasına rağmen katmanlı bir yapı oluşturmaz, sade ce Lars’ı anlaşılır kılmaya çalışır.

25 Mart 2012

İkinci şans


'Bu otelde ayıplanmak yok' Başlık buydu. 5-6 yıl önce okuduğum haberi hatırlıyorum: Danimarka'daki bir otel, eski uyuşturucu bağımlısı, hırsız, seks işçisi, kısaca 'dışlanmış'lara iş imkanı tanıyordu. Fotoğraflar da o dışlanmışlığı, yalnızlığı gayet iyi anlatıyordu...

İkinci şans çok görülüyor bize. Seçimlerimiz, seçemediklerimiz belirliyor her şeyi. Asalım-keselim kültürüyle büyüyoruz sonuçta. Herkesin yargıçlık tasladığı ülkede bazen kaçacak yer kalmıyor. Sabah 8- akşam 6 çalışanlar olarak hata yapmaktan korkuyoruz. Korkutulmuşuz bir kere. Tekdüze ama düzenli hayatımızı ya da prestijli konumumuzu kaybetmek istemiyoruz. Chuck Palahniuk'un dediği gibi; ''Nefret ettiğimiz işlerde çalışıyor, gereksiz şeyler alıyoruz'' ama öte yandan dışlanmış olmak da istemiyoruz.

O oteldeki personelin tamamı fiziksel ve ruhsal çöküntü yaşamış kişilerden oluşuyor. Onların yaşadıkları ve şimdiki koşullarıyla benzerlik kurmak onlara haksızlık elbette. Açlıktan ölenler, ana dilini konuşamayanlar, konuşunca hapse atılanlar diye koca bir liste.... Ancak, holdinglerde, ofislerde, şehir merkezinde, steril şekilde yaşayanların da başka bir çöküntünün ortasında olduğu da acı bir gerçek. Zaten işini kaybetmemeye ve yükselmeye odaklı bir toplulukta, kimlik, kişilik gibi ayrıntıların önemi var mı? İkinci şans yoksa üstelik.

Her gün yemekte, sigara arasında, masasında söylenen binlerce insan... Dışlanmışlar oteli dışarıda, 24 saat açık....